1. Þróun guðshugmyndar.
Almáttigr guð skapaði í upphafi himin ok jörð
ok alla þá hluti, er þeim fylgja, og síðast
menn tvá, er ættir eru frá komnar, Adam ok
Evu, ok fjölgaðist þeira kynslóð ok dreifðist
um heim allan.
En er fram liðu stundir, þá ójafnaðist
mannfólkit. Váru sumir góðir ok rétttrúaðir,
en miklu fleiri snerust eftir girnðum heimsins ok
órækðu guðs boðorð, ok fyrir því
drekkði guð heiminum í sjóvargangi ok öllum
kykvendum heimsins nema þeim, er í örkinni váru
með
Nóa. Eftir Nóaflóð lifðu átta menn,
þeir er heiminn byggðu, ok kómu frá þeim
ættir, ok varð enn sem fyrr, at þá er fjölmenntist
ok
byggðist veröldin, þá var þat allr fjölði
mannfólksins, er elskaði ágirni fjár ok metnaðar,
en afrækðust guðs hlýðni, ok svá mikit
gerðist
at því, at þeir vildu eigi nefna guð. En hverr
myndi þá frá segja sonum þeira frá guðs
stórmerkjum? Svá kom, at þeir týndu guðs
nafni,
ok víðast um veröldina fannst eigi sá maðr,
er deili kunni á skapara sínum. En eigi at síðr
veitti guð þeim jarðligar giftir, fé ok sælu,
er
þeir skyldu við vera í heiminum. Miðlaði hann
ok spekðina, svá at þeir skilðu alla jarðliga
hluti ok allar greinar, þær er sjá mátti loftsins
ok jarðarinnar.
Þat hugsuðu þeir ok undruðust, hví þat
myndi gegna, er jörðin ok dýrin ok fuglarnir höfðu
saman eðli í sumum hlutum ok þó ólík
at
hætti. Þat var eitt eðli at jörðin var grafin
í hám fjalltindum ok spratt þar vatn upp, ok þurfti
þar eigi lengra at grafa til vatns en í djúpum
dölum. Svá er ok dýr ok fuglar, at jafnlangt er
til blóðs í höfði ok fótum. Önnur
náttúra er sú jarðar, at á hverju ári
vex á jörðinni gras
ok blóm, ok á sama ári fellr þat allt ok
fölnar, svá ok dýr ok fuglar, at vex hár ok fjaðrar
ok fellr af á hverju ári. Þat er in þriðja
náttúra
jarðar, þá er hon er opnuð ok grafin, þá
grær gras á þeiri moldu, er efst er á jörðinni.
Björg ok steina þýddu þeir móti tönnum
ok
beinum kvikenda. Af þessu skilðu þeir svá, at
jörðunni væri kvik ok hefði líf með nökkurum
hætti, ok vissu þeir, at hon furðuliga
gömul at aldartali ok máttug í eðli. Hon fæddi
öll kykvendi, ok hon eignaðist allt þat, er dó. Fyrir
þá sök gáfu þeir henni nafn ok tölðu
ætt sína til hennar. Þat sama spurðu þeir
af gömlum frændum sínum, at síðan er talið
váru mörg hundruð vetra, þá var in sama jörð
ok
sól ok himintungl, en gangr himintunglanna var ójafn.
Áttu sum lengra gang, en sum skemmra. Af þvílíkum
hlutum grunaði þá, at
nökkurr myndi vera stjórnari himintunglanna, sá
er stilla myndi gang þeira at vilja sínum, ok myndi sá
vera ríkr mjök ok máttigr. Ok
þess væntu þeir, ef hann réði fyrir höfuðskepnunum,
at hann myndi ok fyrr verit hafa en himintunglin, ok þat sá
þeir, ef hann ræðr
gangi himintunglanna, at hann myndi ráða skini sólar
ok dögg loftsins ok ávexti jarðarinnar, er því
fylgir, ok slíkt sama vindinum
loftsins ok þar með stormi sævarins. Þá
vissu þeir eigi, hvar ríki hans var, en því trúðu
þeir, at hann réð öllum hlutum á jörðu
ok í lofti,
himins ok himintunglum, sævarins ok veðranna.
En til þess at heldr mætti frá segja eða í
minni festa, þá gáfu þeir nöfn með sjálfum
sér öllum hlutum, ok hefir þessi átrúnaðr
á marga
lund breytzt, svá sem þjóðirnar skiptust ok
tungurnar greindust. En alla hluti skilðu þeir jarðligri
skilningu, því at þeim var eigi gefin
andlig spekðin. Svá skilðu þeir, at allir hlutir
væri smíðaðir af nökkuru efni.
2. Um þrjár hálfur veraldar.
Veröldin var greind í þrjár hálfur,
frá suðri í vestr ok inn at Miðjarðarsjó;
sá hlutr var kallaðr Affríká. Inn syðri hlutr
þeirar deilðar er
heitr, svá at þar brennr, af sólu. Annarr hlutr
frá vestri til norðrs ok inn til hafsins; er sá kallaðr
Evrópá eða Énéá. Inn nyrðri
hluti er þar
svá kaldr, at eigi vex gras á ok eigi má byggja.
Frá norðri ok um austrhálfur allt til suðrs, þat
er kallat Asíá. Í þeim hluta veraldar er öll
fegrð ok prýði ok eignir jarðar-ávaxtar,
gull ok gimsteinar. Þar er ok mið veröldin. Ok svá
sem þar er jörðin fegri ok betri öllum kostum
en í öðrum stöðum, svá var ok mannfólkit
þar mest tignat af öllum giftunum, spekinni ok aflinu, fegrðinni
ok alls konar kunnustu.
3. Frá Trjóumönnum.
Nær miðri veröldinni var gert þat hús ok
herbergi, er ágætast hefir verit, er kallat Trjóa,
þar sem vér köllum Tyrkland. Þessi staðr var
miklu meiri gerr en aðrir ok með meira hagleik á marga
lund með kostnaði ok föngum, en þar váru til.
Þar váru tólf konungdómar ok
einn yfirkonungr, ok lágu mörg þjóðlönd
til hvers konungdómsins. Þar váru í borginni
tólf höfðingjar. Þessir höfðingjar hafa
verit um
fram aðra menn, þá er verit hafa í veröldu,
um alla manndómliga hluti.
Einn konungr í Trjóu er nefndr Múnón eða
Mennón. Hann átti dóttur höfuðkonungsins
Príamí. Sú hét Tróan. Þau áttu
son. Hann hét
Trór, er vér köllum Þór. Hann var at
uppfæðslu í Trakíá með hertoga þeim,
er nefndr er Lóríkús, en er hann var tíu vetra,
þá tók hann
við vápnum föður síns. Svá var hann
fagr álitum, er hann kom með öðrum mönnum, sem
þá er fílsbein er grafit í eik. Hár hans
er
fegra en gull. Þá er hann var tólf vetra, þá
hafði hann fullt afl. Þá lyfti hann af jörðu
tíu bjarnarstökkum öllum senn, ok þá drap
hann
Lóríkúm hertoga, fóstra sinn, ok konu hans,
Lórá eða Glórá, ok eignaði sér
ríkit Trakíá. Þat köllum vér Þrúðheim.
Þá fór hann víða
um lönd ok kannaði allar heimshálfur ok sigraði
einn saman alla berserki ok alla risa ok einn inn mesta dreka ok mörg
dýr. Í norðrhálfu
heims fann hann spákonu þá, er Síbíl
hét, er vér köllum Sif, ok fekk hennar. Engi kann at
segja ætt Sifjar. Hon var allra kvinna fegrst.
Hár hennar var sem gull. Þeira sonr var Lóriði,
er líkr var feðr sínum. Hans sonr var Einriði, hans
sonr Vingeþór, hans sonr Vingener,
hans sonr Móda, hans sonr Magi, hans sonr Seskef, hans sonr
Beðvig, hans sonr Athra, er vér köllum Annan, hans sonr
Ítrmann, hans
sonr Heremóð, hans sonr Skjaldun, er vér köllum
Skjöld, hans Bjáf, er köllum Bjár, hans sonr Ját,
hans sonr Guðólfr, hans sonr Finn,
hans sonr Fríallaf, er vér köllum Friðleif.
Hann átti þann son, er nefndr er Vóden. Þann
köllum vér Óðin. Hann var ágætr maðr
af speki
ok allri atgervi. Kona hans hét Frígíða, er
vér köllum Frigg.
4. För Óðins norðr í heim.
Óðinn hafði spádóm ok svá kona hans,
ok af þeim vísendum fann hann þat, at nafn hans myndi
uppi vera haft í norðrhálfu heims ok
tignat um fram alla konunga. Fyrir þá sök fýstist
hann at byrja ferð sína af Tyrklandi ok hafði með sér
mikinn fjölða liðs, unga menn
ok gamla, karla ok konur, ok höfðu með sér marga
gersamliga hluti. En hvar sem þeir fóru yfir lönd, þá
var ágæti mikit frá þeim sagt,
svá at þeir þóttu líkari goðum
en mönnum. Ok þeir gefa eigi stað ferðinni, fyrr en
þeir koma norðr í þat land, er nú er kallat
Saxland.
Þar dvalðist Óðinn langar hríðir ok
eignaðist víða þat land. Þar setti Óðinn
til landsgæzlu þrjá sonu sína. Er einn nefndr
Vegdeg. Var
hann ríkr konungr ok réð fyrir Austr-Saxlandi. Hans
sonr var Vitrgils. Hans synir váru þeir Vitta, faðir Heingests,
ok Sigarr, faðir
Svebdeg, er vér köllum Svipdag. Annarr sonr Óðins
hét Baldeg, er vér köllum Baldr. Hann átti þat
land, er nú heitir Vestfál. Hans sonr
var Brandr, hans sonr Frjóðigar, er vér köllum
Fróða. Hans sonr var Freóvin, hans sonr Uvigg, hans sonr
Gevis, er vér köllum Gave.
Inn þriði sonr Óðins er nefndr Sigi, hans sonr
Rerir. Þeir langfeðr réðu þar fyrir, er nú
er kallat Frakland, ok er þaðan sú ætt komin, er
kölluð er Völsungar. Frá öllum þeim
eru stórar ættir komnar ok margar.
Þá byrjaði Óðinn ferð sína norðr
ok kom í þat land, er þeir kölluðu Reiðgotaland,
ok eignaðist í því landi allt þat, er hann
vildi. Hann
setti þar til landa son sinn, er Skjöldr hét. Hans
sonr var Friðleifr. Þaðan er sú ætt komin, er
Skjöldungar heita. Þat eru Danakonungar,
ok vat heitir Jótland, er þá var kallat Reiðgotaland.
5. Óðinn tók sér bústað í Sigtúnum.
Eftir þat fór hann norðr, þar sem nú heitir
Svíþjóð. Þar var sá konungr, er Gylfi
er nefndr. En er hann spyrr til ferðar þeira Ásíamanna,
er er æsir váru kallaðir, fór hann í
móti þeim ok bauð, at Óðinn skyldi slíkt
vald hafa í hans ríki, sem hann vildi sjálfr. Ok sá
tími fylgði
ferð þeira, at hvar sem þeir dvölðust í
löndum, þá var þar ár ok friðr, ok trúðu
allir, at þeir væri þess ráðandi, því
at þat sá ríkismenn,
at þeir váru ólíkir öðrum mönnum,
þeim er þeir höfðu sét, at fegrð ok svá
at viti. Þar þótti Óðni fagrir vellir ok
landskostir góðir ok
kaus sér þar borgstað, er nú heita Sigtún.
Skipaði hann þar höfðingjum ok í þá
liking, sem verit hafði í Trója, setti tólf höfuðmenn
í
staðinum at dæma landslög, ok svá skipaði
hann réttum öllum sem fyrr hafði verit í Trója
ok Tyrkir váru vanir.
Eftir þat fór hann norðr, þar til er sjár
tók við honum, sá er þeir hugðu, at lægi
um öll lönd, ok setti þar son sinn til þess ríkis,
er nú
heitir Nóregr. Sá er Sæmingr kallaðr, ok telja
þar Nóregskonungar sínar ættir til hans ok svá
jarlar ok aðrir ríkismenn, svá sem segir í
Háleygjatali. En Óðinn hafði með sér
þann son sinn, er Yngvi er nefndr, er konungr var í Svíþjóðu
eftir hann, ok eru frá honum
komnar þær ættir, er Ynglingar eru kallaðir.
Þeir æsir tóku sér kvánföng þar
innan lands, en sumir sonum sínum, ok urðu þessar ættir
fjölmennar, at umb Saxland ok allt þaðan of
norðrhálfur dreifðist svá, at þeira tunga,
Ásíamanna, var eigin tunga um öll þessi lönd.
Ok þat þykkjast menn skynja mega af því, at
rituð eru langfeðganöfn þeira, at þau nöfn
hafa fylgt þessi tungu ok þeir æsir hafa haft tunguna
norðr hingat í heim, í Nóreg ok í
Svíþjóð, í Danmörk ok í
Saxland, ok í Englandi eru forn landsheiti eða staðaheiti,
þau er skilja má, at af annarri tungu eru gefin en
þessi.
Back to the Edda Page
GYLFAGINNING
Frá Gylfa konungi ok Gefjuni
Gylfi konungr réð þar löndum er nú heitir
Svíðþjóð. Frá honum er þat sagt
at hann gaf einni farandi konu at launum skemmtunar sinnar
eitt plógsland í ríki sínu þat er
fjórir öxn drægi upp dag ok nótt. En sú
kona var ein af ása ætt, hon er nefnd Gefjun. Hon tók
fjóra öxn
norðan ór Jötunheimum, en þat váru synir
jötuns nökkurs ok hennar, ok setti þá fyrir plóg,
en plógrinn gekk svá breitt ok djúpt at upp
leysti landit, ok drógu öxnirnir þat land út
á hafit ok vestr ok námu staðar í sundi nökkuru.
Þar setti Gefjun landit ok gaf nafn ok kallaði
Selund. Ok þar sem landit hafði upp gengit var þar
eftir vatn. Þat er nú Lögrinn kallaðr í Svíþjóð,
ok liggja svá víkr í Leginum sem nes
í Selundi. Svá segir Bragi skáld gamli:
Gefjun dró frá Gylfa
glöð djúpröðul óðla,
svá at af rennirauknum
rauk, Danmarkar auka.
Báru öxn ok átta
ennitungl þars gengu
fyrir vineyjar víðri
valrauf, fjögur höfuð.
Gylfi kom til Ásgarðs
Gylfi konungr var maðr vitr ok fjölkunnigr. Hann undraðist
þat mjök, er ásafólk var svá kunnigt, at
allir hlutir gengu at vilja þeira. Þat
hugsaði hann, hvárt þat myndi vera af eðli sjálfra
þeira eða myndi því valda goðmögn þau,
er þeir blótuðu. Hann byrjaði ferð sína
til
Ásgarðs ok fór með leynð ok brá á
sik gamals manns líki ok dulðist svá. En æsir váru
því vísari, at þeir höfðu spádóm,
ok sá þeir ferð
hans, fyrr en hann kom, ok gerðu í móti honum sjónhverfingar.
Ok er hann kom inn í borgina, þá sá hann þar
háva höll, svá at varla
mátti hann sjá yfir hana. Þak hennar var lagt gylldum
skjöldum svá sem spánþak. Svá segir Þjóðólfr
inn hvinverski, at Valhöll var
skjöldum þökð:
Á baki létu blíkja,
barðir váru grjóti,
Sváfnis salnæfrar
seggir hyggjandi.
Gylfi sá mann í hallardurum, ok lék at handsöxum
ok hafði sjau senn á lofti. Sá spurði hann fyrr at
nafni. Hann nefndist Gangleri ok
kominn af refilstigum ok beiddist at sækja til náttstaðar
ok spurði, hverr höllina átti.
Hann svarar, at þat var konungr þeira, --"en fylgja má
ek þér at sjá hann. Skaltu þá sjálfr
spyrja hann nafns," -- ok snerist sá maðr fyrir
honum inn í höllina, en hann gekk eftir, ok þegar
laukst hurðin á hæla honum.
Þar sá hann mörg gólf ok margt fólk,
sumt með leikum, sumir drukku, sumir með vápnum ok börðust.
Þá litaðist hann umb ok þótti
margir hlutir ótrúligir, þeir er hann sá.
Þá mælti hann:
Gáttir allar
áðr gangi fram
um skyggnask skyli,
því at óvíst er at vita
hvar óvinir sitja
á fleti fyrir.
Hann sá þrjú hásæti ok hvert upp frá öðru, ok sátu þrír menn sinn í hverju. Þá spurði hann, hvert nafn höfðingja þeira væri.
Sá svarar er hann leiddi inn at sá er í inu neðsta
hásæti sat, var konungr --"ok heitir Hárr, en þar
næst sá er heitir Jafnhárr, en sá ofast,
er Þriði heitir." Þá spyr Hárr komandann,
hvárt fleira er erendi hans, en heimill er matr ok drykkr honum
sem öllum þar í Háva höll.
Hann segir, at fyrst vill hann spyrja ef nokkurr er fróðr
maðr inni. Hárr segir, at hann komi eigi heill út nema
hann sé fróðari, --
"ok stattu fram
meðan þú fregn;
sitja skal sá, er segir."
Um Alföðr, æðstan goða
Gangleri hóf svá mál sitt: "Hverr er æðstr eða elstr allra goða?"
Hárr segir: "Sá heitir Alföðr at váru
máli, en í Ásgarði inum forna átti hann
tólf nöfn. Eitt er Alföðr, annat er Herran eða
Herjan, þriðja
er Nikarr eða Hnikarr, fjórða er Nikuðr eða
Hnikuðr, fimmta Fjölnir, sétta Óski, sjaunda Ómi,
átta Bifliði eða Biflindi, níunda Sviðurr,
tíunda Sviðrir, ellifta Viðrir, tólfta Jálg
eða Jálkr."
Þá spyrr Gangleri: "Hvar er sá guð, eða hvat má hann, eða hvat hefir hann unnit framaverka?"
Hárr segir: "Lifir hann of allar aldir ok stjórnar öllu ríki sínu ok ræðr öllum hlutum, stórum ok smám."
Þá mælir Jafnhárr: "Hann smíðaði himin ok jörð ok loftin ok alla eign þeira."
Þá mælti Þriði: "Hitt er þó
mest, er hann gerði manninn ok gaf honum önd þá,
er lifa skal ok aldri týnast, þótt líkaminn
fúni at moldu
eða brenni at ösku, ok skulu allir menn lifa, þeir er
rétt eru siðaðir, ok vera með honum sjálfum þar
sem heitir Gimlé eða Vingólf, en
vándir menn fara til Heljar ok þaðan í Niflhel.
Þat er niðr í inn níunda heim."
Þá mælti Gangleri: "Hvat hafðist hann áðr at en himinn ok jörð væri ger?"
Þá svarar Hárr: "Þá var hann með hrímþursum."
Frá Niflheimi ok Múspelli
Gangleri mælti: "Hvat var upphaf eða hversu hófst eða hvat var áðr?"
Hárr svarar: "Svá sem segir í Völuspá:
Ár var alda
þat er ekki var,
var-a sandr né sær
né svalar unnir;
jörð fannsk eigi
né upphiminn,
gap var Ginnunga,
en gras ekki."
Þá mælti Jafnhárr: "Fyrr var þat mörgum
öldum en jörð var sköpuð er Niflheimr var gerr,
ok í honum miðjum liggr bruðr sá, er
Hvergelmir heitir, ok þaðan af falla þær ár,
er svá heita: Svöl, Gunnþrá, Fjörm, Fimbulþul,
Slíðr ok Hríð, Sylgr ok Ylgr, Víð, Leiftr.
Gjöll er næst Helgrindum."
Þá mælti Þriði: "Fyrst var þó
sá heimr í suðrhálfu, er Múspell heitir.
Hann er ljóss ok heitr, sú átt er logandi ok brennandi.
Er hann ok
ófærr þeim, er þar eru útlendir ok
eigi eigu þar óðul. Sá er Surtr nefndr, er þar
sitr á landsenda til landvarnar. Hann hefir loganda sverð
ok í enda veraldar mun hann fara ok herja ok sigra öll
goðin ok brenna allan heim með eldi. Svá segir í
Völuspá:
Surtr ferr sunnan
með sviga lævi,
skínn af sverði
sól valtíva;
grjótbjörg gnata,
en gífr rata,
troða halir helveg,
en himinn klofnar."
Upphaf Ymis ok hrímþursa
Gangleri mælti: "Hversu skipaðist, áðr en ættirnar yrði eða aukaðist mannfólkit?"
Þá mælti Hárr: "Ár þær,
er kallaðar eru Élivágar, þá er þær
váru svá langt komnar frá uppsprettum, at eitrkvika
sú, er þar fylgði,
harðnaði svá sem sindr þat, er renn ór
eldinum, þá varð þat íss. Ok þá
er sá íss gaf staðar ok rann eigi, þá hélði
yfir þannig, en úr þat,
er af stóð eitrinu, fraus at hrími, ok jók
hrímit hvert yfir annat allt í Ginnungagap."
Þá mælti Jafnhárr: "Ginnungagap, þat
er vissi til norðrættar, fylltist með þunga ok höfugleik
íss ok hríms ok inn í frá úr ok gustr,
en
inn syðri hlutr Ginnungagaps léttist mót gneistum
ok síum þeim, er flugu ór Múspellsheimi."
Þá mælti Þriði: "Svá sem kalt stóð
af Niflheimi ok allir hlutir grimmir, svá var allt þat, er
vissi námunda Múspelli, heitt ok ljóst, en
Ginnungagap var svá hlætt sem loft vindlaust. Ok þá
er mættist hrímin ok blær hitans, svá at bráðnaði
ok draup, ok af þeim
kvikudropum kviknaði með krafti þess, er til sendi hitann,
ok varð manns líkandi, ok var sá nefndr Ymir, en hrímþursar
kalla hann
Aurgelmi, ok eru þaðan komnar ættir hrímþursa,
svá sem segir í Völuspá inni skömmu:
Eru völur allar
frá Viðolfi,
vitkar allir
frá Vilmeiði,
en seiðberendr
frá Svarthöfða,
jötnar allir
frá Ymi komnir.
En hér segir svá Vafþrúðnir jötunn:
Ór Élivágum
stukku eitrdropar
ok óx, unz ór varð jötunn;
þar órar ættir
kómu allar saman;
því er þat æ allt til atalt."
Þá mælti Gangleri: "Hvernig óxu ættir þaðan eða skapaðist svá, at fleiri menn urðu?, eða trúir þú þann guð, er nú sagðir þú frá?"
Þá svarar Hárr: "Fyr engan mun játum vér
hann guð. Hann er illr ok allir hans ættmenn. Þá
köllum vér hrímþursa. En svá er sagt, at
þá
er hann svaf, fekk hann sveita. Þá óx undir vinstri
hendi honum maðr ok kona, ok annarr fótr hans gat son við
öðrum, en þaðan af
kómu ættir. Þat eru hrímþursar. Inn
gamli hrímþurs, hann köllum vér Ymi."
Frá Auðhumlu ok upphafi Óðins
Þá mælti Gangleri: "Hvar byggði Ymir, eða við hvat lifði hann?"
Hárr svarar: "Næst var þat þá er hrímit
draup, at þar varð af kýr sú, er Auðhumla hét,
en fjórar mjólkár runnu ór spenum hennar, ok
fæddi hon Ymi."
Þá mælti Gangleri: "Við hvat fæddist kýrin?"
Hárr svarar: "Hon sleikði hrímsteinana, er saltir
váru, ok inn fyrsta dag, er hon sleikði steinana, kom ór
steininum at kveldi manns hár,
annan dag manns höfuð, þriðja dag var þar
allr maðr. Sá er nefndr Búri. Hann var fagr álitum,
mikill ok máttugr. Hann gat son þann, er
Borr hét, hann fekk þeirar konu er Bestla hét,
dóttir Bölþorns jötuns, ok fengu þau þrjá
sonu. Hét einn Óðinn, annarr Vili, þriði Vé,
ok
þat er mín trúa, at sá Óðinn
ok hans bræðr munu vera stýrandi himins ok jarðar.
Þat ætlum vér, at hann myni svá heita. Svá
heitir sá
maðr, er vér vitum mestan ok ágæztan, ok vel
meguð þér hann láta svá heita."
Dráp Ymis ok frá Bergelmi
Þá mælti Gangleri: "Hvat varð þá um þeira sætt, eða hvárir váru ríkari?"
Þá svarar Hárr: "Synir Bors drápu Ymi jötun,
en er hann féll, þá hljóp svá mikit blóð
ór sárum hans, at með því drekkðu þeir
allri ætt
hrímþursa, nema einn komst undan með sínu hýski.
Hann kalla jötnar Bergelmi. Hann fór upp á lúðr
sinn ok kona hans ok helzt þar, ok
eru af þeim komnar hrímþursa ættir, svá
sem hér segir:
Örófi vetra
áðr væri jörð of sköpuð,
þá var Bergelmir borinn;
þat ek fyrst of man,
er sá inn fróði jötunn
á var lúðr of lagiðr."
Borssynir skópu jörð ok himinn
Þá segir Gangleri: "Hvat höfðust þá at Bors synir, ef þú trúir at þeir sé goð?"
Hárr segir: "Eigi er þar lítit af at segja. Þeir
tóku Ymi ok fluttu í mitt Ginnungagap ok gerðu af honum
jörðina, af blóði hans sæinn ok
vötnin. Jörðin var ger af holdinu, en björgin af
beinunum. Grjót ok urðir gerðu þeir af tönnum
ok jöxlum ok af þeim beinum, er brotin
váru."
Þá mælti Jafnhárr: "Af því blóði,
er ór sárum rann ok laust fór, þar af gerðu
þeir sjá, þann er þeir gerðu ok festu saman
jörðina ok
lögðu þann sjá í hring útan um
hana, ok mun þat flestum manni ófæra þykkja at
komast þar yfir."
Þá mælti Þriði: "Tóku þeir
ok haus hans ok gerðu þar af himin ok settu hann upp yfir jörðina
með fjórum skautum, ok undir hvert horn
settu þeir dverg. Þeir heita svá: Austri, Vestri,
Norðri, Suðri. Þá tóku þeir síur
ok gneista þá, er lausir fóru ok kastat hafði ór
Múspellsheimi, ok settu á mitt Ginnungap á himin
bæði ofan ok neðan til at lýsa himin ok jörð.
Þeir gáfu staðar öllum eldingum, sumum
á himni, sumar fóru lausar undir himni, ok settu þó
þeim stað ok skipuðu göngu þeim. Svá er
sagt í fornum vísindum, at þaðan af váru
dægr greind ok áratal. Svá sem segir í Völuspá:
Sól þat né vissi,
hvar hon sali átti,
máni þat né vissi,
hvat hann megins átti,
stjörnur þat né vissu,
hvar þær staði áttu.
Svá var áðr en þetta væri of jörð."
Þá mælti Gangleri: "Þetta eru mikil tíðendi, er nú heyri ek. Furðumikil smíð er þat ok hagliga ger. Hvernig var jörðin háttuð?"
Þá svarar Hárr: "Hon er kringlótt útan,
ok þar útan um liggr inn djúpi sjár, ok með
þeiri sjávarströndu gáfu þeir lönd
til byggðar jötna
ættum. En fyrir innan á jörðunni gerðu þeir
borg umhverfis heim fyrir ófriði jötna, en til þeirar
borgar höfðu þeir brár Ymis jötuns ok
kölluðu þá borg Miðgarð. Þeir tóku
ok heila hans ok köstuðu í loft ok gerðu af skýin,
svá sem hér segir:
Ór Ymis holdi
var jörð of sköpuð,
en ór sveita sær,
björg ór beinum,
baðmr ór hári,
en ór hausi himinn.
En ór hans brám
gerðu blíð regin
Miðgarð manna sonum,
en ór hans heila
váru þau in harðmóðgu
ský öll af sköpuð."
Borssynir skópu Ask ok Emblu
Þá mælti Gangleri: "Mikit þótti mér
þeir hafa þá snúit til leiðar, er jörð
ok himinn var gert ok sól ok himintungl váru sett ok skipt
dægrum, ok hvaðan kómu mennirnir þeir er heim
byggja?"
Þá svarar Hárr: "Þá er þeir gengu
með sævarströndu Borssynir, fundu þeir tré
tvau ok tóku upp trén ok sköpuðu af menn. Gaf inn
fyrsti önd ok líf, annarr vit ok hræring, þriði
ásjónu, mál ok heyrn ok sjón, gáfu þeim
klæði ok nöfn. Hét karlmaðrinn Askr en konan
Embla, ok ólst þaðan af mannkindin, sú er byggðin
var gefinn undir Miðgarði. Þar næst gerðu þeir
sér borg í miðjum heimi er kölluð er
Ásgarðr. Þat köllum vér Trója.
Þar byggðu goðin ok ættir þeira, ok gerðust
þaðan af mörg tíðendi ok greinir bæði
á jörðu ok í lofti. Þar
er einn staðr, er Hliðskjálf heitir, ok þá
er Óðinn settist þar í hásæti, þá
sá hann of alla heima ok hvers manns athæfi ok vissi alla
hluti þá
er hann sá. Kona hans hét Frigg Fjörgynsdóttir,
ok af þeira ætt er sú kynslóð komin, er vér
köllum ása ættir er byggt hafa Ásgarð inn
forna ok þau ríki, er þar liggja til, ok er þat
allt goðkunnug ætt. Ok fyrir því má hann
heita Alföðr at hann er faðir allra goðanna ok
manna ok alls þess, er af honum ok hans krafti var fullgert.
Jörðin var dóttir hans ok kona hans. Af henni gerði
hann inn fyrsta soninn,
en þat er Ása-Þórr. Honum fylgdi afl ok sterkleikr.
Þar af sigrar hann öll kvikvendi.
Tilkváma Dags ok Nætr
Nörfi eða Narfi hét jötunn, er byggði í
Jötunheimum. Hann átti dóttur, er Nótt hét.
Hon var svört ok dökk, sem hon átti ætt til. Hon
var
gift þeim manni, er Naglfari hét. Þeirra sonr hét
Auðr. Því næst var hon gift þeim, er Ánarr
hét. Jörð hét þeira dóttir. Síðast
átti hana
Dellingr. Var hann ása ættar. Var þeira sonr Dagr.
Var hann ljóss ok fagr eftir faðerni sínu. Þá
tók Alföðr Nótt ok Dag, son hennar, ok
gaf þeim tvá hesta ok tvær kerrur ok sendi þau
upp á himin, at þau skulu ríða á hverjum
tveim dægrum umhverfis jörðina. Ríðr Nótt
fyrri þeim hesti, er kallaðr er Hrímfaxi, ok at morgni
hverjum döggvir hann jörðina af méldropum sínum.
Sá hestr, er Dagr á, heitir
Skinfaxi ok, lýsir allt loft ok jörðina af faxi hans."
Frá Sól ok Mána
Þá mælti Gangleri: "Hversu stýrir hann gang sólar eða tungls?"
Hárr segir: "Sá maðr er nefndr Mundilfari, er átti
tvau börn. Þau váru svá fögr ok fríð,
at hann kallaði son sinn Mána, en dóttur sína
Sól ok gifti hana þeim manni, er Glenr hét. En
goðin reiddust þessu ofdrambi ok tóku þau systkin
ok settu upp á himin, létu Sól keyra
þá hesta, er drógu kerru sólarinnar, þeirar
er goðin höfðu skapat til at lýsa heimana af þeiri
síu, er flaug ór Múspellsheimi. Þeir hestar
heita sv, Árvakr ok Alsviðr, en undir bógum hestanna
settu goðin tvá vindbelgi at kæla þá, en
í sumum fræðum er þat kallat ísarnkol.
Máni stýrir göngu tungls ok ræðr nýjum
ok niðum. Hann tók tvau börn af jörðunni, er svá
heita, Bil ok Hjúki, er þau gengu frá brunni
þeim er, Byrgir heitir, ok báru á öxlum sér
sá, er heitir Sægr, en stöngin Simul. Viðfinnr er
nefndr faðir þeira. Þessi börn fylgja Mána,
svá sem sjá má af jörðu."
Frá úlfakreppu Sólar
Þá mælti Gangleri: "Skjótt ferr sólin
ok nær svá sem hon sé hrædd, ok eigi mundi hon
þá meir hvata göngunni, at hon hræddist bana
sinn."
Þá svarar Hárr: "Eigi er þat undarligt, at hon fari ákafliga. Nær gengr sá er hana sækir, ok engan útveg á hon nema renna undan."
Þá mælti Gangleri: "Hverr er sá, er henni gerir þann ómaka?"
Hárr segir: "Þat eru tveir úlfar, ok heitir sá,
er eftir henni ferr, Skoll. Hann hræðist hon, ok hann mun taka
hana. En sá heitir Hati
Hróðvitnisson, er fyrir henni hleypr, ok vill hann taka
tunglit, ok svá mun verða."
Þá mælti Gangleri: "Hverr er ætt úlfanna?"
Hárr segir: "Gýgr ein býr fyrir austan Miðgarð
í þeim skógi, er Járnviðr heitir. Í
þeim skógi byggja þær tröllkonur er, Járnviðjr
heita. In
gamla gýgr fæðir at sonum marga jötna ok alla
í vargs líkjum, ok þaðan af eru komnir þessir
úlfar. Ok svá er sagt, at af ættinni verðr
sá einn máttkastr er kallaðr er Mánagarmr.
Hann fyllist með fjörvi allra þeira manna, er deyja, ok
hann gleypir tungl, en stökkvir blóði
himin ok loft öll. Þaðan týnir sól skini
sínu, ok vindar eru þá ókyrrir ok gnýja
heðan ok handan. Svá segir í Völuspá:
Austr býr in aldna
í Járnviði
ok fæðir þar
Fenris kindir;
verðr af þeim öllum
einna nökkurr
tungls tjúgari
í trölls hami.
Fyllisk fjörvi
feigra manna,
rýðr ragna sjöt
rauðum dreyra;
svört verða sólskin
um sumur eftir,
veðr öll válynd.
Vituð ér enn - eða hvat?"
Um Bifröst
Þá mælti Gangleri: "Hverr er leið til himins af jörðu?"
Þá svarar Hárr ok hló við: "Eigi er nú
fróðliga spurt. Er þér eigi sagt þat, at
goðin gerðu brú af jörðu til himins, er heitir
Bifröst? Hana
muntu sét hafa. Kann vera, at þat kallir þú
regnboga. Hon er með þrimr litum ok mjök sterk ok ger með
list ok kunnáttu meiri en aðrar
smíðir. En svá sterk sem hon er, þá
mun hon brotna, þá er Múspellsmegir fara ok ríða
hana, ok svima hestar þeira yfir stórar ár. Svá
koma þeir fram."
Þá mælti Gangleri: "Eigi þótti mér goðin gera af trúnaði brúna, ef hon skal brotna mega, er þau megu þó gera sem þau vilja."
Þá mælti Hárr: "Eigi eru goðin hallmælis
verð af þessi smíð. Góð brú er Bifröst,
en enginn hlutr er sá í þessum heimi er sér
megi
treystast, þá er Múspellssynir herja."
Um bústaði goða ok upphaf dverga
Þá mælti Gangleri: "Hvat hafðist Alföðr þá at, er gerr var Ásgarðr?"
Hárr mælti: "Í upphafi setti hann stjórnarmenn
í sæti ok beiddi þá at dæma með sér
örlög manna ok ráða um skipun borgarinnar. Þat
var
þar, sem heitir Iðavöllur í miðri borginni.
Var þat hið fyrsta þeira verk at gera hof þat, er
sæti þeira tólf standa í önnur en hásætit,
þat er
Alföðr á. Þat hús er bezt gert á
jörðu ok mest. Allt er þat útan ok innan svá
sem gull eitt. Í þeim stað kalla menn Glaðsheim. Annan
sal
gerðu þeir. Þat var hörgr, er gyðjurnar áttu,
ok var hann allfagr. Þat hús kalla menn Vingólf. Þar
næst gerðu þeir hús er þeir lögðu
afla
í, ok þar til gerðu þeir hamar ok töng
ok steðja ok þaðan af öll tól önnur. Ok
því næst smíðuðu þeir málm
ok stein ok tré ok svá
gnógliga þann málm, er gull heitir, at öll
búsgögn ok öll reiðigögn höfðu þeir
af gulli, ok er sú öld kölluð gullaldr, áðr
en spilltist af
tilkomu kvinnanna. Þær kómu ór Jötunheimum.
Þar næst settust goðin upp í sæti sín
ok réttu dóma sína ok minntust, hvaðan dvergar
höfðu kviknat í moldinni ok niðri í jörðunni,
svá sem maðkar í holdi. Dvergarnir höfðu skipazt
fyrst ok tekit kviknun í holdi Ymis ok
váru þá maðkar, en af atkvæðum goðanna
urðu þeir vitandi manvits ok höfðu manns líki
ok búa þó í jörðu ok í steinum.
Móðsognir var
æðstr ok annarr Durinn. Svá segir í Völuspá:
Þá gengu regin öll
á rökstóla,
ginnheilög goð,
ok um þat gættust,
hverr skyldi dverga
drótt of skepja
ór brimi blóðgu
ok ór Bláins leggjum.
Þar mannlíkun
mörg of gerðusk,
dvergar í jörðu,
sem Durinn sagði.
Ok þessi segir hon nöfn þeira dverganna:
Nýi, Niði,
Norðri, Suðri,
Austri, Vestri,
Alþjófr, Dvalinn,
Nár, Náinn,
Nípingr, Dáinn,
Bífurr, Báfurr,
Bömburr, Nóri,
Óri, Ónarr,
Óinn, Mjöðvitnir,
Viggr ok Gandálfr,
Vindálfr, Þorinn,
Fíli, Kíli,
Fundinn, Váli,
Þrór, Þróinn,
Þekkr, Litr ok Vitr,
Nýr, Nýráðr,
Rekkr, Ráðsviðr.
En þessir eru ok dvergar ok búa í steinum, en inir fyrri í moldu:
Draupnir, Dolgþvari,
Haur, Hugstari,
Hleðjolfr, Glóinn,
Dóri, Óri,
Dúfr, Andvari,
Heftifili,
Hárr, Svíarr.
En þessir kómu frá Svarinshaugi til Aurvanga á Jöruvöllu, ok er þaðan kominn Lofarr. Þessi eru nöfn þeira:
Skirfir, Virfir,
Skáfiðr, Ái,
Alfr, Yngvi,
Eikinskjaldi,
Falr, Frosti,
Fiðr, Ginnarr."
Frá askinum, Urðarbrunni ok nornum
Þá mælti Gangleri: "Hvar er höfuðstaðrinn eða helgistaðrinn goðanna?"
Hárr svarar: "Þat er at aski Yggdrasils. Þar skulu goðin eiga dóma sína hvern dag."
Þá mælti Gangleri: "Hvat er at segja frá þeim stað?"
Þá segir Jafnhárr: "Askrinn er allra trjá
mestr ok beztr. Limar hans dreifast um heim allan ok standa yfir himni.
Þrjár rætr trésins halda
því uppi ok standa afarbreitt. Ein er með ásum,
en önnur með hrímþursum, þar sem forðum
var Ginnungagap. In þriðja stendr yfir
Niflheimi, ok undir þeiri rót er Hvergelmir, en Níðhöggr
gnagar neðan rótina. En undir þeiri rót, er til
hrímþursa horfir, þar er
Mímisbrunnr, er spekð ok manvit er í fólgit,
ok heitir sá Mímir, er á brunninn. Hann er fullr af
vísindum, fyrir því at hann drekkr ór
brunninum af horninu Gjallarhorni. Þar kom Alföðr ok
beiddist eins drykkjar af brunninum, en hann fekk eigi, fyrr en hann lagði
auga
sitt at veði. Svá segir í Völuspá:
Allt veit ek, Óðinn,
hvar þú auga falt,
í þeim inum mæra
Mímisbrunni.
Drekkr mjöð Mímir
morgin hverjan
af veði Valföðrs.
Vituð ér enn - eða hvat?
Þriðja rót asksins stendr á himni, ok undir
þeiri rót er brunnr sá er mjök er heilagr er heitir
Urðarbrunnr. Þar eiga goðin dómstað sinn.
Hvern dag ríða æsir þangat upp um Bifröst.
Hon heitir ok ásbrú. Hestar ásanna heita svá:
Sleipnir er beztr, hann á Óðinn. Hann hefir
átta fætr. Annar er Glaðr, þriði Gyllir,
fjórði Glenr, fimmti Skeiðbrimir, sjötti Silfrintoppr,
sjöundi Sinir, átti Gísl, níundi Falhófnir,
tíundi Gulltoppr, ellifti Léttfeti. Baldrs hestr var
brenndr með honum. En Þórr gengr til dómsins ok
veðr ár þær, er svá heita:
Körmt ok Örmt
ok Kerlaugar tvær,
þær skal Þórr vaða
dag hvern,
er hann dæma ferr
at aski Yggdrasils,
því at ásbrú
brenn öll loga,
heilög vötn hlóa."
Þá mælti Gangleri: "Brenn eldr yfir Bifröst?"
Hárr segir: "Þat, er þú sérð rautt
í boganum, er eldr brennandi. Upp á himin mundu ganga hrímþursar
ok bergrisar, ef öllum væri fært á
Bifröst, þeim er fara vilja. Margir staðir eru á
himni fagrir, ok er þar allt guðleg vörn fyrir. Þar
stendr salr einn fagr undir askinum við
brunninn, ok ór þeim sal koma þrjár meyjar,
þær er svá heita: Urðr, Verðandi, Skuld. Þessar
meyjar skapa mönnum aldr. Þær köllum
vér nornir. Enn eru fleiri nornir, þær er koma til
hvers barns, er borit er, at skapa aldr, ok eru þessar goðkunnigar,
en aðrar álfa ættar,
en inar þriðju dverga ættar, svá sem hér
segir:
Sundrbornar mjök
segi ek at nornir vera,
eigu-t þær ætt saman;
sumar eru áskunngar,
sumar eru álfkunngar,
sumar dætr Dvalins."
Þá mælti Gangleri: "Ef nornir ráða örlögum
manna, þá skipta þær geysi ójafnt, er sumir
hafa gott líf ok ríkuligt en sumir hafa lítit lén
eða lof, sumir langt líf, sumir skammt."
Hárr segir: "Góðar nornir ok vel ættaðar skapa góðan aldr, en þeir menn, er fyrir ósköpum verða, þá valda því illar nornir."
Enn frá askinum
Þá mælti Gangleri: "Hvat er fleira at segja stórmerkja frá askinum?"
Hárr segir: "Margt er þar af at segja. Örn einn sitr
í limum asksins, ok er hann margs vitandi, en í milli augna
honum sitr haukr, sá er
heitir Veðurfölnir. Íkorni sá, er heitir Ratatoskr,
renn upp ok niðr eftir askinum ok berr öfundarorð milli arnarins
ok Níðhöggs, en fjórir
hirtir renna í limum asksins ok bíta barr. Þeir
heita svá: Dáinn, Dvalinn, Duneyrr, Duraþrór.
En svá margir ormar eru í Hvergelmi með
Níðhögg, at engi tunga má telja. Svá
segir hér:
Askr Yggdrasils
drýgir erfiði
meira en menn vitt;
hjörtr bítr ofan,
en á hliðu fúnar,
skerðir Níðhöggr neðan.
Svá er enn sagt:
Ormar fleiri liggja
und aski Yggdrasils
en þat of hyggi hverr ósviðra apa.
Góinn ok Móinn,
þeir eru Grafvitnis synir,
Grábakr ok Grafvölluðr,
Ófnir ok Sváfnir,
hygg ek, at æ myni
meiðs kvistum má.
Enn er þat sagt, at nornir þær, er byggja við
Urðarbrunn, taka hvern dag vatn í brunninum ok með aurinn
þann, er liggr um brunninn,
ok ausa upp yfir askinn, til þess at eigi skuli limar hans tréna
eða fúna. En þat vatn er svá heilagt, at allir
hlutir, þeir er þar koma í
brunninn, verða svá hvítir sem hinna sú, er
skjall heitir, er innan liggr við eggskurn, svá sem hér
segir:
Ask veit ek ausinn,
heitir Yggdrasill,
hárr baðmr heilagr,
hvíta auri,
þaðan koma döggvar,
er í dali falla;
stendr hann æ yfir grænn
Urðarbrunni.
Sú dögg, er þaðan af fellr á jörðina,
þat kalla menn hunangfall, ok þar af fæðast býflugur.
Fuglar tveir fæðast í Urðarbrunni. Þeir heita
svanir, ok af þeim fuglum hefir komit þat fuglakyn, er
svá heitir."
Höfuðstaðir goðanna
Þá mælti Gangleri: "Mikil tíðendi kannt þú at segja af himninum. Hvat er þar fleira höfuðstaða en at Urðarbrunni?"
Hárr segir: "Margir staðir eru þar göfugligir.
Sá er einn staðr þar, er kallaðr er Álfheimr.
Þar byggvir fólk þat, er Ljósálfar heita,
en
Dökkálfar búa niðri í jörðu,
ok eru þeir ólíkir þeim sýnum ok miklu
ólíkari reyndum. Ljósálfar eru fegri en sól
sýnum, en Dökkálfar eru
svartari en bik. Þar er einn sá staðr, er Breiðablik
er kallaðr, ok engi er þar fegri staðr. Þar er ok sá,
er Glitnir heitir, ok eru veggir hans
ok steðr ok stólpar af rauðu gulli, en þak hans
af silfri. Þar er enn sá staðr, er Himinbjörg heita.
Sá stendr á himins enda við
brúarsporð, þar er Bifröst kemr til himins. Þar
er enn mikill staðr, er Valaskjálf heitir. Þann stað
á Óðinn. Þann gerðu goðin ok þöktu
skíru silfri, ok þar er Hliðskjálfin í
þessum sal, þat hásæti, er svá heitir,
ok þá er Alföðr sitr í því sæti,
þá sér hann of alla heima. Á
sunnanverðum himins enda er sá salr, er allra er fegrstr
ok bjartari en sólin, er Gimlé heitir. Hann skal standa,
þá er bæði himinn ok jörð
hefir farizt, ok byggja þann stað góðir menn ok
réttlátir of allar aldir. Svá segir í Völuspá:
Sal veit ek standa
sólu fegra,
gulli þakðan,
á Gimlé;
þar skulu dyggvar
dróttir byggja
ok um aldrdaga
ynðis njóta."
Þá mælti Gangleri: "Hvat gætir þess staðar, þá er Surtalogi brennir himin ok jörð?"
Hárr segir: "Svá er sagt, at annarr himinn sé suðr
ok upp frá þessum himni, ok heitir sá Andlangr,
en inn þriði himinn sé enn upp frá
þeim, ok heitir sá Víðbláinn, ok á
þeim himni hyggjum vér þenna stað vera. En Ljósálfar
einir, hyggjum vér, at nú byggi þá staði."
Um uppruna vindsins
Þá mælti Gangleri: "Hvaðan kemr vindr? Hann er
sterkr, svá at hann hrærir stór höf, ok hann æsir
eld. En svá sterkr sem hann er, þá
má eigi sjá hann, því er hann undarliga
skapaðr."
Þá segir Hárr: "Þat kann ek vel at segja þér.
Á norðanverðum himins enda sitr jötunn sá, er
Hræsvelgr heitir. Hann hefir arnarham, en er
hann beinir flug, þá standa vindar undan vængjum
hans. Hér segir svá:
Hræsvelgr heitir,
er sitr á himins enda,
jötunn í arnar ham;
af hans vængjum
kveða vind koma
alla menn yfir."
Um mismun Sumars ok Vetrar
Þá mælti Gangleri: "Hví skilr svá mikit, at sumar skal vera heitt, en vetr kaldr?"
Hárr segir: "Eigi myndi svá fróðr maðr
spyrja, því at þetta vitu allir at segja. En ef þú
einn ert orðinn svá fávís at, eigi hefir þetta
heyrt,
þá vil ek þó þat vel virða, at
heldr spyrir þú eitt sinn ófróðliga en þú
gangir lengr duliðr þess, er skylt er at vita. Svásuðr
heitir sá, er
faðir Sumars er, ok er hann svá sællífr, svá
at af hans heiti er þat kallat svásligt, er blítt er.
En faðir Vetrar er ýmist kallaðr Vindlóni eða
Vindsvalr. Hann er Vásaðar son, ok váru þeir
áttungar grimmir ok svalbrjóstaðir, ok hefir Vetr þeira
skaplyndi."
Frá Óðni ok nöfnum hans.
Þá mælti Gangleri: "Hverjir eru æsir þeir er mönnum er skylt at trúa á?"
Hárr segir: "Tólf eru æsir goðkunnigir."
Þá mælti Jafnhárr: "Eigi eru ásynjurnar óhelgari, ok eigi megu þær minna."
Þá mælti Þriði: "Óðinn er æðstr
ok elztr ásanna. Hann ræðr öllum hlutum, ok svá
sem önnur goðin eru máttug, þá þjóna
honum öll svá
sem börn föður en Frigg er kona hans, ok veit hon örlög
manna, þótt hon segi eigi spár, svá sem hér
er sagt, at Óðinn mælti sjálfr við
þann ás, er Loki heitir:
Ærr ertu, Loki,
ok örviti,
hví né lezk-a þú, Loki?
Örlög Frigg,
hygg ek, at öll viti,
þótt hon sjálfgi segi.
Óðinn heitir Alföðr, því at hann er
faðir allra goða. Hann heitir ok Valföðr, því
at hans óskasynir eru allir þeir, er í val falla. Þeim
skipar
hann Valhöll ok Vingólf, ok heita þeir þá
Einherjar. Hann heitir ok Hangaguð ok Haftaguð, Farmaguð, ok
enn hefir hann nefnzt á fleiri
vega, þá er hann var kominn til Geirröðar konungs:
Hétumk Grímr
ok Gangleri,
Herjann, Hjalmberi,
Þekkr, Þriði,
Þuðr, Uðr,
Helblindi, Hárr,
Saðr, Svipall,
Sanngetall,
Herteitr, Hnikarr,
Bileygr, Báleygr,
Bölverkr, Fjölnir,
Grímnir, Glapsviðr, Fjölsviðr,
Síðhöttr, Síðskeggr,
Sigföðr, Hnikuðr,
Alföðr, Atríðr, Farmatýr,
Óski, Ómi,
Jafnhárr, Biflindi,
Göndlir, Hárbarðr,
Sviðurr, Sviðrir,
Jalkr, Kjalarr, Viðurr,
Þrór, Yggr, Þundr,
Vakr, Skilfingr,
Váfuðr, Hroftatýr,
Gautr, Veratýr."
Þá mælti Gangleri: "Geysimörg heiti hafit þér
gefit honum, ok þat veit trúa mín, at þat mun
vera mikill fróðleikr, sá er hér kann skyn ok
dæmi, hverir atburðir hafa orðit sér til hvers
þessa nafns."
Þá segir Hárr: "Mikil skynsemi er at rifja þat
vandliga upp, en þó er þér þat skjótast
at segja, at flest heiti hafa verit gefin af þeim atburð,
at svá margar sem eru greinir tungnanna í veröldinni,
þá þykjast allar þjóðir þurfa
at breyta nafni hans til sinnar tungu til ákalls ok bæna
fyrir sjálfum sér, en sumir atburðir til þessa
heita hafa gerzt í ferðum hans, ok er þat fært í
frásagnir, ok muntu eigi mega fróðr maðr
heita, ef þú skalt eigi kunna segja frá þeim
stórtíðendum."
Frá Ása-Þór
Þá mælti Gangleri: "Hverr eru nöfn annarra ásanna, eða hvat hafast þeir at, eða hvat hafa þeir gert til frama?"
Hárr segir: "Þórr er þeira framast, sá
er kallaðr er Ása-Þórr eða Öku-Þórr.
Hann er sterkastr allra goðanna ok manna. Hann á þar ríki,
er Þrúðvangar heita, en höll hans heitir Bilskirnir.
Í þeim sal eru fimm hundruð gólfa ok fjórir
tigir. Þat er hús mest, svá at menn viti.
Svá segir í Grímnismálum:
Fimm hundruð golfa
ok umb fjórum tögum,
svá hygg ek Bilskirni með bugum;
ranna þeira,
er ek reft vita,
míns veit ek mest magar.
Þórr á hafra tvá, er svá heita: Tanngnjóstr
ok Tanngrisnir, ok reið þá, er hann ekr, en hafrarnir
draga reiðna. Því er hann kallaðr
Öku-Þórr. Hann á ok þrjá kostgripi.
Einn þeira er hamarrinn Mjöllnir, er hrímþursar
ok bergrisar kenna, þá er hann kemr á loft, ok er
þat eigi undarligt. Hann hefir lamit margan haus á feðrum
eða frændum þeira. Annan grip á hann beztan, megingjarðar.
Ok er hann
spennir þeim um sik, þá vex honum ásmegin
hálfu. Inn þriðja hlut á hann, þann er mikill
gripr er í. Þat eru járnglófar. Þeira
má hann
eigi missa við hamarsskaftit. En engi er svá fróðr,
at telja kunni öll stórvirki hans., en segja kann ek þér
svá mörg tíðendi frá honum, at
dveljast munu stundirnar, áðr en sagt er allt, þat
er ek veit."
Frá Baldri
Þá mælti Gangleri: "Spyrja vil ek tíðinda af fleirum ásunum."
Hárr segir: "Annarr sonr Óðins er Baldr, ok er frá
honum gott at segja. Hann er beztr, ok hann lofa allir. Hann er svá
fagr álitum ok
bjartr, svá at lýsir af honum, ok eitt gras er svá
hvítt, at jafnat er til Baldrs brár. Þat er allra grasa
hvítast, ok þar eftir máttu marka
fegurð hans bæði á hár ok á líki.
Hann er vitrastr ásanna ok fegrst talaðr ok líknsamastr,
en sú náttúra fylgir honum, at enginn má
haldast dómr hans. Hann býr þar, sem heitir Breiðablik.
Þat er á himni. Í þeim stað má ekki
vera óhreint, svá sem hér segir:
Breiðablik heita,
þar er Baldr hefir
sér of görva sali,
á því landi,
er ek liggja veit
fæsta feiknstafi.
Frá Nirði ok Skaða
Inn þriði áss er sá er kallaðr, er Njörðr.
Hann býr á himni, þar sem heitir Nóatún.
Hann ræðr fyrir göngu vinds ok stillir sjá ok eld.
Á
hann skal heita til sæfara ok til veiða. Hann er svá
auðigr ok fésæll, at hann má gefa þeim auð
landa eða lausafjár er, Á hann skal til þess
heita. Eigi er Njörðr ása ættar. Hann var upp
fæddr í Vanaheimi, en Vanir gísluðu hann goðunum
ok tóku í mót at gíslingu þann, er
Hænir heitir. Hann varð at sætt með goðunum
ok Vönum. Njörðr á þá konu, er Skaði
heitir, dóttir Þjaza jötuns. Skaði vill hafa bústað
þann, er átt hafði faðir hennar, þat er
á fjöllum nökkurum, þar sem heitir Þrymheimr,
en Njörðr vill vera nær sæ. Þau sættust
á þat, at
þau skyldu vera níu nætr í Þrymheimi,
en þá aðrar níu at Nóatúnum. En er
Njörðr kom aftr til Nóatúna af fjallinu, þá
kvað hann þetta:
Leið erumk fjöll,
vark-a ek lengi á,
nætr einar níu;
ulfa þytr
mér þótti illr vera
hjá söngvi svana.
Þá kvað Skaði þetta:
Sofa ek né máttak
sævar beðjum á
fugls jarmi fyrir;
sá mik vekr,
er af víði kemr,
morgun hverjan már.
Þá fór Skaði upp á fjall ok byggði
í Þrymheimi, ok ferr hon mjök á skíðum
ok með boga ok skýtr dýr. Hon heitir öndurgoð
eða
öndurdís. Svá er sagt:
Þrymheimr heitir,
er Þjazi bjó,
sá inn ámáttki jötunn;
en nú Skaði byggvir,
skír brúðr goða,
fornar toftir föður.
Frá Frey ok Freyju
Njörðr í Nóatúnum gat síðan
tvau börn. Hét annat Freyr, en dóttir Freyja. Þau
váru fögr álitum ok máttug. Freyr er inn ágætasti
af
ásum. Hann ræðr fyrir regni ok skini sólar
ok þar með ávexti jarðar, ok á hann er gott
at heita til árs ok friðar. Hann ræðr ok fésælu
manna. En Freyja er ágætust af ásynjum. Hon á
þann bæ á himni, er Fólkvangr heitir. Ok hvar
sem hon ríðr til vígs, þá á hon hálfan
val, en hálfan Óðinn, svá sem hér segir:
Folkvangr heitir,
en þar Freyja ræðr
sessa kostum í sal;
halfan val
hon kýss á hverjan dag,
en halfan Óðinn á.
Salr hennar Sessrúmnir, hann er mikill ok fagr. En er hon ferr,
þá ekr hon köttum tveim ok sitr í reið. Hon
er nákvæmust mönnum til á
at heita, ok af hennar nafni er þat tignarnafn, er ríkiskonur
eru kallaðar fróvur. Henni líkaði vel mansöngr.
Á hana er gott at heita til
ásta."
Frá Tý
Þá mælti Gangleri: "Miklir þykkja mér
þessir fyrir sér æsirnir, ok eigi er undarligt, at mikill
kraftr fylgi yðr, er þér skuluð kunna skyn
goðanna ok vita, hvert biðja skal hverrar bænarinnar.
Eða eru fleiri enn goðin?"
Hárr segir: "Sá er enn ás er Týr heitir.
Hann er djarfastr ok bezt hugaðr, ok hann ræðr mjök
sigri í orrostum. Á hann er gott at heita
hreystimönnum. Þat er orðtak, at sá er týhraustr,
er um fram er aðra menn ok ekki sést fyrir. Hann var ok vitr,
svá at þat er ok mælt,
at sá er týspakr, er vitrastr er. Þat er eitt mark
um djarfleik hans, þá er æsir lokkuðu Fenrisúlf
til þess at leggja fjöturinn á hann, Gleipni,
þá trúði hann þeim eigi, at þeir
myndu leysa hann fyrr en þeir lögðu honum at veði hönd
Týs í munn úlfsins., en þá er æsir
vildu eigi
leysa hann, þá beit hann höndina af þar er
nú heitir úlfliðr, ok er hann einhendr ok ekki kallaðr
sættir manna.
Frá Braga ok Iðunni
Bragi heitir einn. Hann er ágætr at speki ok mest at málsnilld
ok orðfimi. Hann kann mest af skáldskap, ok af honum er bragr
kallaðr
skáldskapr, ok af hans nafni er sá kallaðr bragr
karla eða bragr kvinna, er orðsnilld hefir framar en aðrir,
kona eða karlmaðr. Kona hans
er Iðunn. Hon varðveitir í eski sínu epli þau,
er goðin skulu á bíta þá er þau eldast,
ok verða þá allir ungir, ok svá mun vera allt til
ragnarökrs."
Þá mælti Gangleri: "Allmikit þykkir mér goðin eiga undir gæzlu eða trúnaði Iðunnar."
Þá mælti Hárr ok hló við: "Nær lagði þat ófæru einu sinni. Kunna mun ek þar af at segja, en þú skalt nú fyrst heyra fleiri nöfn ásanna.
Frá Heimdalli
Heimdallr heitir einn. Hann er kallaðr hvíti áss.
Hann er mikill ok heilagr. Hann báru at syni meyjar níu ok
allar systr. Hann heitir ok
Hallinskíði ok Gullintanni, tennr hans váru af gulli.
Hestr hans heitir Gulltoppr. Hann býr þar, er heita Himinbjörg
við Bifröst. Hann er
vörðr goða ok sitr þar við himins enda at gæta
brúarinnar fyrir bergrisum. Hann þarf minna svefn en fugl.
Hann sér jafnt nótt sem dag
hundrað rasta frá sér. Hann heyrir ok þat,
er gras vex á jörðu eða ull á sauðum, ok
allt þat er hæra lætr. Hann hefir lúðr þann,
er
Gjallarhorn heitir, ok heyrir blástr hans í alla heima.
Heimdallar sverð er kallat höfuð manns. Hér er svá
sagt:
Himinbjörg heita,
en þar Heimdall
kveða valda véum;
þar vörðr goða
drekkr í væru ranni
glaðr inn góða mjöð.
Ok enn segir hann sjálfr í Heimdallargaldri:
Níu em ek mæðra mögr,
níu em ek systra sonr.
Frá Heði
Höðr heitir einn ásinn. Hann er blindr. Ærit er
hann sterkr, en vilja myndu goðin, at þenna ás þyrfti
eigi at nefna, því at hans handaverk
munu lengi vera höfð at minnum með goðum ok mönnum.
Frá Víðari
Víðarr heitir einn, inn þögli áss. Hann
hefir skó þjokkvan. Hann er sterkr, næst því
sem Þórr. Af honum hafa goðin mikit traust í allar
þrautir.
Frá Vála
Áli eða Váli heitir einn, sonr Óðins ok
Rindar. Hann er djarfr í orrostum ok mjök happskeytr.
Frá Ulli
Ullr heitir einn, sonr Sifjar, stúpsonr Þórs. Hann
er bogmaðr svá góðr ok skíðfærr
svá, at enginn má við hann keppast. Hann er ok fagr
álitum ok hefir hermanns atgervi. Á hann er ok gott at
heita í einvígi.
Frá Forseta
Forseti heitir sonr Baldrs ok Nönnu Nepsdóttur. Hann á
þann sal á himni, er Glitnir heitir. En allir, er til hans
koma með sakarvandræði,
þá fara allir sáttir á braut. Sá
er dómstaðr beztr með guðum ok mönnum. Svá
segir hér:
Glitnir heitir salr,
hann er gulli studdr
ok silfri þakðr it sama;
en þar Forseti
byggvir flestan dag
ok svæfir allar sakar.
Frá Loka Laufeyjarsyni
Sá er enn talðr með ásum, er sumir kalla rógbera
ásanna ok frumkveða flærðanna ok vömm allra goða
ok manna. Sá er nefndr Loki eða
Loftr, sonr Fárbauta jötuns. Móðir hans er Laufey
eða Nál, bræðr hans eru þeir Býleistr
ok Helblindi. Loki er fríðr ok fagr sýnum, illr í
skaplyndi, mjök fjölbreytinn at háttum. Hann hafði
þá speki um fram aðra menn, er slægð heitir,
ok vélar til allra hluta. Hann kom ásum
jafnan í fullt vandræði, ok oft leysti hann þá
með vélræðum. Kona hans heitir Sigyn, sonr þeira
Nari eða Narfi.
Frá börnum Loka ok bundinn Fenrisúlfr
Enn átti Loki fleiri börn. Angrboða heitir gýgr
í Jötunheimum. Við henni gat Loki þrjú börn.
Eitt var Fenrisúlfr, annat Jörmungandr, þat
er Miðgarðsormr, þriðja er Hel. En er goðin vissu
til, at þessi þrjú systkin fæddust upp í
Jötunheimum, ok goðin rökðu til spádóma,
at
af systkinum þessum myndi þeim mikit mein ok óhapp
standa, ok þótti öllum mikils ills af væni, fyrst
af móðerni ok enn verra af
faðerni, þá sendi Alföðr til goðin at
taka börnin ok færa sér. Ok er þau kómu
til hans, þá kastaði hann orminum í inn djúpa
sæ er liggr
um öll lönd, ok óx sá ormr svá at hann
liggr í miðju hafinu of öll lönd ok bítr í
sporð sér.
Hel kastaði hann í Niflheim ok gaf henni vald yfir níu
heimum, at hon skipti öllum vistum með þeim er til hennar
váru sendir, þat eru
sóttdauðir menn ok ellidauðir. Hon á þar
mikla bólstaði, ok eru garðar hennar forkunnarhávir
ok grindr stórar. Éljúðnir heitir salr
hennar, Hungr diskr hennar, Sultr knífr hennar, Ganglati þrællinn,
Ganglöt ambátt, Fallandaforað þresköldr hennar,
er inn gengr, Kör
sæing, Blíkjandaböl ársali hennar. Hon er
blá hálf, en hálf með hörundar lit. Því
er hon auðkennd ok heldr gnúpleit ok grimmlig.
Úlfinn fæddu æsir heima ok, hafði Týr
einn djarfleik at ganga til at ok gefa honum mat. En er goðin sá
hversu mikit hann óx hvern dag,
ok allar spár sögðu, at hann myndi vera lagðr til
skaða þeim, þá fengu æsirnir þat ráð,
at þeir gerðu fjötur allsterkan, er þeir kölluðu
Læðing, ok báru hann til úlfsins ok báðu
hann reyna afl sitt við fjöturinn., en úlfinum þótti
sér þat ekki ofrefli ok lét þá fara með
sem
þeir vildu. En it fyrsta sinn er úlfrinn spyrnði við
brotnaði sá fjöturr. Svá leystist hann ór
Læðingi. Því næst gerðu æsirnar
annan fjötr
hálfu sterkara er þeir kölluðu Dróma,
ok báðu enn úlfinn reyna þann fjötur ok tölðu
hann verða mundu ágætan mjök at afli ef slík
stórsmíð mætti eigi halda honum. En úlfrinn
hugsaði, at þessi fjöturr var sterkr mjök, ok þat
með, at honum hafði afl vaxit, síðan er
hann braut Læðing - kom þat í hug, at hann myndi
verða at leggja sik í hættu, ef hann skyldi frægr
verða, ok lét leggja á sik fjöturinn.
Ok er æsir tölðust búnir, þá hristi
úlfrinn sik ok laust fjötrinum á jörðina ok
knúði fast at, spyrnði við, braut fjöturinn, svá
at fjarri flugu
brotin. Svá drap hann sik ór Dróma. Þat
er síðan haft fyrir orðtak, at leysi ór Læðingi
eða drepi ór Dróma, þá er einhver hlutr
er
ákafliga sóttr.
Eftir þat óttuðust æsirnar, at þeir myndu
eigi fá bundit úlfinn. Þá sendi Alföðr
þann, er Skírnir er nefndr, sendimaðr Freys, ofan í
Svartálfaheim til dverga nökkurra ok lét gera fjötur
þann, er Gleipnir heitir. Hann var gerr af sex hlutum: Af dyn kattarins
ok af skeggi
konunnar ok af rótum bjargsins ok af sinum bjarnarins ok af
anda fisksins ok af fugls hráka.
Ok þóttú vitir eigi áðr þessi tíðendi,
þá máttu nú finna skjótt hér sönn
dæmi, at eigi er logit at þér: Sét munt þú
hafa at konan hefir ekki
skegg ok enginn dynr verðr af hlaupi kattarins ok eigi eru rætr
undir bjarginu. Ok þat veit trúa mín, at jafnsatt er
þat allt er ek hef sagt
þér, þótt þeir séu sumir hlutir
er þú mátt eigi reyna."
Þá mælti Gangleri: "Þetta má ek at vísu
skilja, at satt er. Þessa hluti má ek sjá, er þú
hefir nú til dæma tekit. En hvernig varð fjöturrinn
smíðaðr?"
Hárr segir: "Þat kann ek þér vel segja. Fjöturrinn
varð sléttr ok blautr sem silkiræma, en svá traustr
ok sterkr sem nú skaltu heyra. Þá
er fjöturrinn var færðr ásunum, þökkuðu
þeir vel sendimanni sitt erindi. Þá fóru æsirnir
út í vatn þat, er Ámsvartnir heitir, í
hólm þann,
er Lyngvi er kallaðr, ok kölluðu með sér úlfinn,
sýndu honum silkibandit ok báðu hann slíta ok
kváðu vera nökkuru traustara en líkendi
þættu á fyrir digrleiks sakir, ok seldi hverr öðrum
ok treysti með handafli, ok slitnaði eigi, en þó kváðu
þeir úlfinn slíta mundu.
Þá svarar úlfrinn: "Svá líst mér
á þennan dregil sem enga frægð munak af hljóta,
þótt ek slíta í sundr svá mjótt
band. En ef þat er gert
með list ok vél, þótt þat sýnist
lítit, þá kemr þat band eigi á mína
fætr."
Þá sögðu æsirnir, at hann myndi skjótt
sundr slíta mjótt silkiband er hann hafði fyrr brotit
stóra járnfjötra, - "en ef þú fær
eigi þetta
band slitit, þá muntu ekki hræða mega goðin.
Skulum vér þá leysa þik."
Úlfrinn segir: "Ef þér bindið mik, svá
at ek fæ eigi leyst mik, þá skollið þér
svá, at mér mun seint verða at taka af yðr hjálp.
Ófúss em
ek at láta þetta band á mik leggja, en heldr en
þér frýið mér hugar, þá leggi
einn hverr yðarr hönd sína í munn mér at
veði, at þetta sé
falslaust gert."
En hverr ásanna sá til annars ok þótti nú
vera tvau vandræði, ok vildi engi sína hönd fram
selja, fyrr en Týr lét fram hönd sína hægri
ok
leggr í munn úlfinum. En er úlfrinn spyrnir, þá
harðnaði bandit, ok því harðara er hann brauzt
um því skarpara var bandit. Þá hlógu
allir nema Týr. Hann lét hönd sína. Þá
er æsirnir sá, at úlfrinn var bundinn at fullu, þá
tóku þeir festina, er ór var fjötrinum, er Gelgja
hét, ok drógu hana gegnum hellu mikla,- sú heitir
Gjöll, - ok festu helluna langt í jörð niðr. Þá
tóku þeir mikinn stein ok skutu enn
lengra í jörðina, - sá heitir Þviti, -
ok höfðu þann stein fyrir festarhælinn. Úlfrinn
gapði ákafliga ok fekksk um mjök ok vildi bíta þá.
Þeir
skutu í munn honum sverði nökkuru. Nema hjöltin
við neðri gómi, en efra gómi blóðrefillinn.
Þat er gómsparri hans. Hann grenjar
illiliga, ok slefa renn ór munni hans. Þat er á
sú, er Vón heitir. Þar liggr hann til ragnarökrs."
Þá mælti Gangleri: "Furðu illa barna eign gat
Loki, en öll þessi systkin eru mikil fyrir sér. En fyrir
hví drápu æsir eigi úlfinn, er þeim er
ills ván af honum?"
Hárr svarar: "Svá mikils virðu goðin vé
sín ok griðastaði, at eigi vildu þau saurga þá
með blóði úlfsins, þótt svá segi
spárnar, at hann
muni verða at bana Óðni."
Frá ásynjum
Þá mælti Gangleri: "Hverjar eru ásynjurnar?"
Hárr segir: "Frigg er æðst. Hon á þann bæ, er Fensalir heita, ok er hann allvegligr.
Önnur er Sága. Hon býr á Sökkvabekk ok er þat mikill staðr.
Þriðja er Eir. Hon er læknir beztr.
Fjórða er Gefjun. Hon er mær, ok henni þjóna þær, er meyjar andast.
Fimmta er Fulla. Hon er enn mær ok ferr laushár ok gullband
um höfuð. Hon berr eski Friggjar ok gætir skóklæða
hennar ok veit
launráð með henni.
Freyja er tignust með Frigg. Hon giftist þeim manni er Óðr
heitir. Dóttir þeira heitir Hnoss. Hon er svá fögr,
at af hennar nafni eru
hnossir kallaðar, þat er fagrt er ok gersimligt. Óðr
fór í braut langar leiðir, en Freyja grætr eftir,
en tár hennar er gull rautt. Freyja á
mörg nöfn, en sú er sök til þess, at hon
gaf sér ýmis heiti, er hon fór með ókunnum
þjóðum at leita Óðs. Hon heitir Mardöll
ok Hörn,
Gefn, Sýr. Freyja átti Brísingamen. Hon er ok
kölluð Vanadís.
Sjaunda Sjöfn, hon gætir mjök til at snúa hugum manna til ásta, kvenna ok karla, ok af hennar nafni er elskhuginn kallaðr sjafni.
Átta Lofn, hon er svá mild ok góð til áheita,
at hon fær leyfi af Alföðr eða Frigg til manna samgangs,
kvenna ok karla, þótt áðr sé
bannat eða þvertekit þykki. Þat er af hennar
nafni lof kallat ok svá þat, at hon er lofut mjök af
mönnum.
Níunda Vár, hon hlýðir á eiða manna
ok einkamál, er veita sín á milli konur ok karlar.
Því heita þau mál várar. Hon hefnir ok
þeim, er
brigða.
Tíunda Vör, hon er vitr ok spurul, svá at engi hlut má hana leyna. Þat er orðtak, at kona verði vör þess, er hon verðr vís.
Ellifta Syn, hon gætir dura í höllinni ok lýkr
fyrir þeim, er eigi skulu inn ganga, ok hon er sett til varnar á
þingum fyrir þau mál, er hon
vill ósanna. Því er þat orðtak, at syn
sé fyrir sett þá er maðr neitar.
Tólfta Hlín, hon er sett til gæzlu yfir þeim
mönnum, er Frigg vill forða við háska nökkurum.
Þaðan af er þat orðtak, at sá, er forðast,
hleinir.
Þrettánda Snotra, hon er vitr ok látprúð. Af hennar heiti er kallat snotr kona eða karlmaðr sá er hóflátr er.
Fjórtánda Gná, hana sendir Frigg í ýmsa
heima at erendum sínum. Hon á þann hest, er renn loft
ok lög ok heitir Hófvarpnir. Þat var eitt
sinn, er hon reið, at vanir nökkurir sá reið hennar
í loftinu. Þá mælti einn:
"Hvat er þar flýgr,
hvat þar ferr
eða at lofti líðr?"
Hon svarar:
"Né ek flýg,
þó ek ferk
ok at lofti líðk
á Hófvarpni
þeim er Hamskerpir
gat við Garðrofu."
Af Gnár nafni er svá kallat, at þat gnæfar, er hátt ferr.
Sól ok Bil eru talðar með ásynjum, en sagt er fyrr frá eðli þeira.
Frá valkyrjum
Enn eru þær aðrar, er þjóna skulu í Valhöll, bera drykkju ok gæta borðbúnaðar ok ölgagna. Svá eru þær nefndar í Grímnismálum:
Hrist ok Mist,
vil ek, at mér horn beri,
Skeggjöld ok Skögul,
Hildr ok Þrúðr,
Hlökk ok Herfjötur,
Göll ok Geirahöð,
Randgríðr ok Ráðgríðr,
ok Reginleif,
þær bera einherjum öl.
Þessar heita valkyrjur. Þær sendir Óðinn
til hverrar orrustu. Þær kjósa feigð á menn
ok ráða sigri. Guðr ok Róta ok norn in yngsta, er
Skuld heitir, ríða jafnan at kjósa val ok ráða
vígum. Jörð, móðir Þórs, ok Rindr,
móðir Vála, eru talðar með ásynjum.
Freyr fekk Gerðar Gymisdóttir
Gymir hét maðr, en kona hans Aurboða. Hon var bergrisa
ættar. Dóttir þeira er Gerðr, er allra kvinna var
fegrst. Þat var einn dag, at
Freyr hafði gengit í Hliðskjálf ok sá
of heima alla. En er hann leit í norðrætt, þá
sá hann á einum bæ mikit hús ok fagrt, ok til
þess húss
gekk kona, ok er hon tók upp höndum ok lauk hurð fyrir
sér, þá lýsti af höndum hennar bæði
í loft ok á lög, ok allir heimar birtust af
henni. Ok svá hefnði honum þat mikla mikillæti,
er hann hafði setzt í þat it helga sæti, at hann
gekk í braut fullr af harmi. Ok er hann
kom heim, mælti hann ekki, Ekki svaf hann, ekki drakk hann. Engi
þorði ok at krefja hann orða.
Þá lét Njörðr kalla til sín Skírni,
skósvein Freys, ok bað hann ganga til Freys ok beiða hann
orða ok spyrja, hverjum hann væri svá
reiðr, at hann mælti ekki við menn. En Skírnir
lézt ganga mundu ok eigi fúss ok kvað illra svara vera
ván af honum. En er hann kom til
Freys, þá spurði hann, hví Freyr var svá
hnipinn ok mælti ekki við menn.
Þá svarar Freyr ok sagði, at hann hafði sét
konu fagra ok fyrir hennar sakir var hann svá harmfullr, at eigi
myndi hann lengi lifa, ef
hann skyldi eigi ná henni - "ok nú skaltu fara ok biðja
hennar mér til handa ok hafa hana heim hingat, hvárt er faðir
hennar vill eða eigi,
ok skal ek þat vel launa þér."
Þá svarar Skírnir, sagði svá, at hann
skal fara sendiferð, en Freyr skal fá honum sverð sitt.
Þat var svá gott sverð, at sjálft vást.
En
Freyr lét eigi þat til skorta ok gaf honum sverðit.
Þá fór Skírnir ok bað honum konunnar ok
fekk heit hennar, ok níu nóttum síðar
skyldi hon þar koma, er Barrey heitir, ok ganga þá
at brullaupinu með Frey. En er Skírnir sagði Frey sitt erindi,
þá kvað hann þetta:
Löng er nótt,
löng er önnur,
hvé mega ek þreyja þrjár?
Oft mér mánaðr
minni þótti
en sjá half hýnótt.
Þessi sök er til þess, er Freyr var svá vápnlauss, er hann barðist við Belja ok drap hann með hjartarhorni."
Þá mælti Gangleri: "Undr mikit, er þvílíkr
höfðingi sem Freyr er vildi gefa sverð, svá at hann
átti eigi annat jafngott. Geysimikit mein
var honum þat, þá er hann barðist við þann,
er Beli heitir. Þat veit trúa mín, at þeirar
gjafar myndi hann þá iðrast."
Þá svarar Hárr: "Lítit mark var þá
at, er þeir Beli hittust. Drepa mátti Freyr hann með hendi
sinni. Verða mun þat, er Frey mun þykkja
verr við koma, er hann missir sverðsins, þá er
Múspellssynir fara at herja."
Frá vist Einherja ok Óðins
Þá mælti Gangleri: "Þat segir þú,
at allir þeir menn, er í orrustu hafa fallit frá upphafi
heims eru nú komnir til ðins í Valhöll. Hvat hefir
hann at fá þeim at vistum? Ek hugði, at þar
skyldi vera allmikit fjölmenni."
Þá svarar Hárr: "Satt er þat, er þú
segi, allmikit fjölmenni er þar. En miklu fleira skal enn verða,
ok mun þó oflítit þykkja, þá er
úlfrinn
kemr. En aldri er svá mikill mannfjöldi í Valhöll,
at eigi má þeim endast flesk galtar þess, er Sæhrímnir
heitir. Hann er soðinn hvern dag,
ok heill at aftni. En þessi spurning er nú spyrr þú,
þykkir mér líkara, at fáir myni svá vísir
vera, at hér kunni satt af at segja, en
Endhrímnir heitir steikarinn, en Eldhrímnir ketillinn.
Svá er hér sagt:
Andhrímnir
lætr í Eldhrímni
Sæhrímni soðinn,
fleska bazt,
en þat fáir vitu
við hvat einherjar alask."
Þá mælti Gangleri: "Hvárt hefir Óðinn þat sama borðhald sem einherjar?"
Hárr segir: "Þá vist, er á hans borði
stendr, gefr hann tveim úlfum, er hann á, er svá heita;
Geri ok Freki. En enga vist þarf hann: Vín er
honum bæði drykkr ok matr. Svá segir hér:
Gera ok Freka
seðr gunntamiðr,
hróðigr Herjaföður;
en við vín eitt
vápngöfigr
Óðinn æ lifir.
Hrafnar tveir sitja á öxlum honum ok segja í eyru
honum öll tíðendi, þau er þeir sjá eða
heyra. Þeir heita svá, Huginn ok Muninn. Þá
sendir hann í dagan at fljúga um heim allan, ok
koma þeir aftr at dögurðarmáli. Þar af verðr
hann margra tíðinda víss. Því kalla menn
hann Hrafnaguð, svá sem sagt er:
Huginn ok Muninn
fljúga hverjan dag
jörmungrund yfir;
óumk ek Hugin
at hann aftr né komi,
þó sjáumk ek meir of Munin."
Frá drykk Einherja
Þá mælti Gangleri: "Hvat hafa einherjar at drykk, þat er þeim endist jafngnógliga sem vistin, eða er þar vatn drukkit?"
Þá segir Hárr: "Undarliga spyrr þú
nú, at Alföðr mun bjóða til sín konungum
eða jörlum eða öðrum ríkismönnum ok myni
gefa þeim
vatn at drekka. Ok þat veit trúa mín, at margr
kemr sá til Valhallar, er dýrt mundi þykkjast kaupa
vatnsdrykkinn, ef eigi væri betra
fagnaðar þangat at vitja, sá er áðr þolir
sár ok sviða til banans. Annat kann ek þér þaðan
segja. Geit sú, er Heiðrún heitir, stendr uppi á
Valhöll ok bítr barr af limum trés þess, er
mjök er nafnfrægt, er Læraðr heitir, en ór
spenum hennar rennr mjöðr sá, er hon fyllir
skapker hvern dag. Þat er svá mikit, at allir Einherjar
verða fulldrukknir af."
Þá mælti Gangleri: "Þat er þeim geysihaglig geit. Forkunnargóðr viðr mun þat vera, er hon bítr af."
Þá mælti Hárr: "Enn er meira mark at of hjörtinn
Eikþyrni, er stendr á Valhöll ok bítr af limum
þess trés, en af hornum hans verðr svá
mikill dropi, at niðr kemr í Hvergelmi, ok þaðan
af falla þær ár, er svá heita: Síð,
Víð, Sækin, Ekin, Svöl, Gunnþró, Fjörm,
Fimbulþul,
Gípul, Göpul, Gömul, Geirvimul. Þessar falla
um ása byggðir. Þessar eru enn nefndar: Þyn, Vín,
Þöll, Höll, Gráð, Gunnþráin, Nyt,
Nöt,
Nönn, Hrönn, Vína, Vegsvinn, Þjóðnuma."
Um stærð Valhallar
Þá mælti Gangleri: "Þetta eru undarlig tíðendi,
er nú sagðir þú. Geysimikit hús mun Valhöll
vera. Allþröngt mun þar oft vera fyrir
durum."
Þá svarar Hárr: "Hví spyr þú
eigi þess, hversu margar dyrr eru á Valhöll eða hversu
stórar? Ef þú heyrir þat sagt, þá
muntu segja, at
hitt er undarligt, ef eigi má ganga út ok inn hverr,
er vill. En þat er með sönnu at segja, at eigi er þröngra
at skipa hana en ganga í hana.
Hér máttu heyra í Grímnismálum:
Fimm hundrað dura
ok of fjórum tögum,
svá hygg ek á Valhöllu vera;
átta hundruð Einherja
ganga senn ór einum durum
þá er þeir fara með vitni
at vega."
Frá skemmtan Einherja
Þá mælti Gangleri: "Allmikill mannfjölði
er í Valhöll. Svá njóta trú minnar, at
allmikill höfðingi er Óðinn, er hann stýrir
svá miklum her.
Eða hvat er skemmtun Einherja, þá er þeir drekka
eigi?"
Hárr segir: "Hvern dag þá er þeir hafa klæðzt,
þá hervæða þeir sik ok ganga út í
garðinn ok berjask, ok fellir hverr annan. Þat er leikr
þeira. Ok er líðr at dögurðarmáli,
þá ríða þeir heim til Valhallar ok setjast
til drykkju, svá sem hér segir:
Allir Einherjar
Óðins túnum í
höggvask hverjan dag,
val þeir kjósa
ok ríða vígi frá,
sitja meir of sáttir saman.
En satt er þat, er þú sagðir: Mikill er Óðinn fyrir sér. Mörg dæmi finnast til þess. Svá er hér sagt í orðum sjálfra ásanna:
Askr Yggdrasils
hann er æðstr viða,
en Skíðblaðnir skipa,
Óðinn ása,
en jóa Sleipnir,
Bifröst brúa,
En Bragi skalda,
Hábrók hauka,
en hunda Garmr."
Æsir rufu eiða sína á borgarsmiðnum
Þá mælti Gangleri: "Hverr á þann hest, Sleipni, eða hvat er frá honum at segja?"
Hárr segir: "Eigi kanntu deili á Sleipni, ok eigi veiztu
atburði, af hverju hann kom en þat mun þér þykkja
frásagnar vert. Þat var snimma
í öndverða byggð goðanna, þá er
goðin höfðu sett Miðgarð ok gert Valhöll, þá
kom þar smiðr nökkurr ok bauð at gera þeim borg
á
þrim misserum svá góða, at trú ok örugg
væri fyrir bergrisum ok hrímþursum, þótt
þeir kæmi inn um Miðgarð, en hann mælti sér
þat
til kaups, at hann skyldi eignast Freyju, ok hafa vildi hann sól
ok mána. Þá gengu æsirnir á tal ok réðu
ráðum sínum, ok var þat kaup
gert við smiðinn at hann skyldi eignast þat, er hann
mælti til, ef hann fengi gert borgina á einum vetri, en inn
fyrsta sumarsdag, ef
nökkurr hlutr væri ógerr at borginni, þá
skyldi hann af kaupinu. Skyldi hann af engum manni lið þiggja
til verksins. Ok er þeir sögðu
honum þessa kosti, þá beiddist hann, at þeir
skyldu lofa, at hann hefði lið af hesti sínum, er Svaðilfari
hét, en því réð Loki, er þat var til
lagt við hann. Hann tók til inn fyrsta vetrardag at gera
borgina, en of nætr dró hann til grjót á hestinum.
En þat þótti ásunum mikit undr,
hversu stór björg sá hestr dró, ok hálfu
meira þrekvirki gerði hestrinn en smiðrinn. En at kaupi þeira
váru sterk vitni ok mörg særi,
fyrir því at jötnum þótti ekki tryggt
at vera með ásum griðalaust, ef Þórr kæmi
heim, en þá var hann farinn í austrveg at berja tröll.
En
er á leið vetrinn, þá sóttist mjök
borgargerðin, ok var hon svá há ok sterk, at eigi mátti
á þat leita.
En þá er þrír dagar váru til sumars,
þá var komit mjök at borghliði. Þá settust
goðin á dómstóla sína ok leituðu ráða,
ok spurði hverr
annan, hverr því hefði ráðit at gifta Freyju
í Jötunheima eða spilla loftinu ok himninum, svá
at taka þaðan sól ok tungl ok gefa jötnum.
En þat kom ásamt með öllum, at þessu myndi
ráðit hafa sá, er flestu illu ræðr, Loki Laufeyjarson,
ok kváðu hann verðan ills dauða, ef
eigi hitti hann ráð til, at smiðrinn væri af kaupinu,
ok veittu Loka atgöngu. En er hann varð hræddr, þá
svarði hann eiða, at hann skyldi
svá til haga, at smiðurinn væri af kaupinu, hvat sem
hann kostaði til.
Ok it sama kveld, er smiðurinn ók út eftir grjótinu
með hestinn Svaðilfara, þá hljóp ór
skógi nökkurum merr ok at hestinum ok hrein
við. En er hesturinn kenndi, hvat hrossi þetta var, þá
æddist hann ok sleit sundr reipin ok hljóp til merarinnar,
en hon undan til skógar
ok smiðurinn eftir ok vill taka hestinn, en þessi hross hlaupa
alla nótt, ok dvelst smíðin þá nótt,
ok eftir um daginn varð ekki svá smíðat
sem fyrr hafði orðit. Ok þá er smiðurinn sér,
at eigi mun lokit verða verkinu, þá færist smiðurinn
í jötunmóð. En er æsirnir sá þat
til
víss, at þar var bergrisi kominn, þá varð
eigi þyrmt eiðunum, ok kölluðu þeir á Þór,
ok jafnskjótt kom hann, ok því næst fór
á loft
hamarinn Mjöllnir. Galt þá smíðarkaupit
ok eigi sól eða tungl, heldr synjaði hann honum at byggva
í Jötunheimum ok laust þat it fyrsta
högg, er hausinn brotnaði í smán mola, ok sendi
hann niðr undir Niflheim.
En Loki hafði þá ferð haft til Svaðilfara,
at nökkuru síðar bar hann fyl. Þat var grátt
ok hafði átta fætr, ok er sá hestr beztr með
goðum
ok mönnum. Svá segir í Völuspá:
Þá gengu regin öll
á rökstóla
ginnheilug goð,
ok um þat gættusk,
hverr hefði loft allt
lævi blandit
eða ætt jötuns
Óðs mey gefna.
Á gengusk eiðar,
orð ok særi,
mál öll meginlig,
er á meðal fóru;
Þór einn þar vá
þrunginn móði,
hann sjaldan sitr,
er hann slíkt of fregn."
Frá Skíðblaðni
Þá mælti Gangleri: "Hvat er at segja frá Skíðblaðni, er hann er beztr skipa, hvárt er ekki skip jafnmikit sem hann?"
Hárr segir: "Skíðblaðnir er beztr skipanna ok
með mestum hagleik gerr, en Naglfar er mest skip. Þat á
Múspell. Dvergar nökkrir, synir
Ívalda, gerðu Skíðblaðni ok gáfu Frey
skipit. Hann er svá mikill, at allir æsir megu skipa hann
með vápnum ok herbúnaði, ok hefir hann
byr, þegar er segl er dregit, hvert er fara skal, en þá
er eigi skal fara með hann á sæ, þá er hann
gerr af svá mörgum hlutum ok með
svá mikilli list, at hann má vefja saman sem dúk
ok hafa í pungi sínum.
Þórr hóf för sína til Útgarða-Loka
Þá mælti Gangleri: "Gott skip er Skíðblaðnir,
en allmikil fjölkynngi mun vera við höfð, áðr
svá fái gert. Hvárt hefir Þórr hvergi
svá farit,
at hann hafi hitt fyrir sér svá ríkt eða rammt
at, honum hafi ofrefli verit fyrir afls sakar eða fjölkynngi?"
Þá mælti Hárr: "Fár maðr, vættir
mik, at frá því kunni at segja, en margt hefir honum
harðfært þótt. En þótt svá hafi
verit, at nökkurr
hlutr hafi svá verit rammr eða sterkr, at Þórr
hafi eigi sigr fengit á unnit, þá er eigi skylt at
segja frá, fyrir því at mörg dæmi eru til
þess
ok því eru allir skyldir at trúa, at Þórr
er máttkastr."
Þá mælti Gangleri: "Svá líst mér sem þess hlutar mynda ek yðr spurt hafa, er engi er til færr at segja."
Þá mælti Jafnhárr: "Heyrt höfum vér
sagt frá þeim atburðum, er oss þykkja ótrúligir,
at sannir myni vera. En hér mun sá sitja nær, er
vita mun sönn tíðendi af at segja, ok muntu því
trúa, at hann mun eigi ljúga nú it fyrsta sinn, er
aldri laug fyrr."
Þá mælti Gangleri: "Hér mun ek standa ok hlýða,
ef nökkur órlausn fæst þessa máls, en at
öðrum kosti kalla ek yðr vera yfir komna, ef
þér kunnuð eigi at segja, þat er ek spyr."
Þá mælti Þriði: "Auðsýnt er nú, at hann vill þessi tíðendi vita, þótt oss þykki eigi fagrt at segja.
Þat er upphaf þessa máls, at Öku-Þórr
fór með hafra sína ok reið ok með honum sá
áss, er Loki er heitir. Koma þeir at kveldi til eins
búanda ok fá þar náttstað. En um kveldit
tók Þórr hafra sína ok skar báða.
Eftir þat váru þeir flegnir ok bornir til ketils. En
er soðit var,
þá settist Þórr til náttverðar
ok þeir lagsmenn. Þórr bauð til matar með sér
búandanum ok konu hans ok börnum þeira. Sonr búanda
hét
Þjálfi, en Röskva dóttir. Þá
lagði Þórr hafrstökurnar útar frá eldinum
ok mælti, at búandi ok heimamenn hans skyldu kasta á
hafrstökurnar beinunum. Þjálfi, sonr búanda,
hélt á lærlegg hafrsins ok spretti á knífi
sínum ok braut til mergjar. Þórr dvaldist þar
of
nóttina. En í óttu fyrir dag stóð hann
upp ok klæddi sik, tók hamarinn Mjöllni ok brá
upp ok vígði hafrstökurnar. Stóðu þá
upp
hafrarnir ok, var þá annarr haltr eftra fæti. Þat
fann Þór ok taldi at búandinn eða hans hjón
myndu eigi skynsamliga hafa farit með
beinum hafrsins. Kennir hann, at brotinn var lærleggrinn. Eigi
þarf langt frá því at segja. Vita mega þat
allir, hversu hræddr búandinn
mundi vera, er hann sá, at Þór lét síga
brýnnar ofan fyrir augun, en þat er hann sá augnanna,
þá hugðist hann falla mundu fyrir
sjónum hans einum saman. Hann herði hendrnar at hamarsskaftinu,
svá at hvítnuðu knúarnir. En búandinn gerði
sem ván var ok öll
hjúnin, kölluðu ákafliga, báðu sér
friðar, buðu at yfirbótum allt þat, er þau áttu.
En er hann sá hræðslu þeira, þá gekk
af honum
móðurinn, ok sefaðist hann ok tók af þeim
í sætt börn þeira, Þjálfa ok Röskvu,
ok gerðust þau þá skyldir þjónustumenn
hans ok fylgja
þau honum jafnan síðan.
Frá skiptum Þórs ok Skrýmis
Lét hann þar eftir hafra ok byrjaði ferðina austr
í Jötunheima ok allt til hafsins, ok þá fór
hann út yfir hafit þat it djúpa. En er hann kom
til lands, þá gekk hann upp ok með honum Loki ok Þjálfi
ok Röskva.
Þá er þau höfðu litla hríð gengit,
varð fyrir þeim mörk stór. Gengu þau þann
dag allan til myrkurs. Þjálfi var allra manna fóthvatastr.
Hann bar kýl Þórs, en til vista var eigi gott.
Þá er myrkt var orðit, leituðu þeir sér
náttstaðar ok fundu fyrir sér skála nokkurn mjök
mikinn. Váru dyrr á enda ok jafnbreiðar
skálanum. Þar leituðu þeir sér náttbóls.
En of miðja nótt varð landskjálfti mikill. Gekk jörðin
undir þeim skykkjum, ok skalf húsit. Þá
stóð Þór upp ok hét á lagsmenn
sína, ok leituðust fyrir ok fundu afhús til hægri
handar í miðjum skálanum ok gengu þannig. Settist
Þórr í dyrrnar, en önnur þau váru
innar frá honum, ok váru þau hrædd, en Þór
hélt hamarskaftinu ok hugði at verja sik. Þá heyrðu
þau
ym mikinn ok gný.
En er kom at dagan, þá gekk Þórr út
ok sér mann, hvar lá skammt frá honum í skóginum,
ok var sá eigi lítill. Hann svaf ok hraut
sterkliga. Þá þóttist Þórr skilja,
hvat látum verit hafði of nóttina. Hann spennir sik megingjörðum,
ok óx honum ásmegin. Ok í því bili
vaknar sá maðr ok stóð skjótt upp, en
þá er sagt, at Þór varð bilt einu sinni at
slá hann með hamrinum ok spurði hann at nafni.
En sá nefndist Skrýmir - "en eigi þarf ek", sagði
hann, "at spyrja þik at nafni. Kenni ek, at þú ert Ásaþórr.
En hvárt hefir þú dregit á
braut hanzka minn?"
Seildist þá Skrýmir til ok tók upp hanzkann.
Sér Þórr þá, at þat hafði hann
haft of nóttina fyrir skála, en afhúsit, þat
var þumlungrinn
hanskans.
Skrýmir spurði, ef Þórr vildi hafa föruneyti
hans, en Þórr játti því. Þá
tók Skrýmir ok leysti nestbagga sinn ok bjóst til
at eta dögurð, en
Þórr í öðrum stað ok hans félagar.
Skrýmir bauð þá, at þeir legðu mötuneyti
sitt, en Þórr játti því. Þá
batt Skrýmir nest þeira allt í einn
bagga ok lagði á bak sér. Hann gekk fyrir of daginn
ok steig heldr stórum, en síð at kveldi leitaði Skrýmir
þeim náttstaðar undir eik
nökkurri mikilli.
Þá mælti Skrýmir til Þórs, at hann vill leggjast niðr at sofna, - "en þér takið nestbaggan ok búið til nótturðar yðr."
Því næst sofnar Skrýmir ok hraut fast, en
Þórr tók nestbaggann ok skal leysa, en svá er
at segja, sem ótrúligt mun þykkja, at engi knút
fekk hann leyst ok engi álarendann hreyft, svá at þá
væri lausari en áðr. Ok er hann sér, at þetta
verk má eigi nýtast, þá varð hann
reiðr, greip þá hamarinn Mjöllni tveim höndum
ok steig fram öðrum fæti at þar, er Skrýmir
lá, ok lýstr í höfuð honum, en Skrýmir
vaknar ok spyrr, hvárt laufsblað nakkvat felli í
höfuð honum eða hvárt þeir hafi þá
matast ok sé búnir til rekkna.
Þórr segir, at þeir munu þá sofa ganga. Ganga þau þá undir aðra eik. Er þat þér satt at segja, at ekki var þá óttalaust at sofa.
En at miðri nótt, þá heyrir Þórr,
at Skrýmir hrýtr ok sefr fast, svá at dunar í
skóginum. Þá stendr hann upp ok gengr til hans, reiðir
hamarinn títt ok hart ok lýstr ofan í miðjan
hvirfil honum. Hann kennir, at hamarsmuðrinn sökkr djúpt
í höfuði.
En í því bili vaknar Skrýmir ok mælti: "Hvat er nú? Fell akarn nökkut í höfuð mér, eða hvat er títt um þik, Þórr?"
En Þórr gekk aftr skyndiliga ok svarar, at hann var þá
nývaknaðr, sagði at þá var mið nótt
ok enn væri mál at sofa. Þá hugsaði Þórr
þat, ef hann kæmi svá í færi at slá
hann hið þriðja högg, at aldri skyldi hann sjá
sik síðan, liggur nú ok gætir ef Skrýmir
sofnaði enn
fast. En litlu fyrir dagan þá heyrir hann, at Skrýmir
mun sofnat hafa, stendr þá upp ok hleypr at honum, reiðir
þá hamarinn af öllu afli
ok lýstur á þunnvangann, þann er upp vissi.
Sökkr þá hamarinn upp at skaftinu.
En Skrýmir settist upp ok strauk of vangann ok mælti: "Hvárt
munu fuglar nökkurir sitja í trénu yfir mér?
Mik grunaði, er ek vaknaða,
at tros nökkut af kvistunum felli í höfuð mér.
Hvárt vakir þú, Þórr? Mál mun vera
upp at standa ok klæðast, en ekki eiguð þér
nú langa
leið fram til borgarinnar, er kölluð er Útgarðr.
Heyrt hef ek, at þér hafit kvisat í milli yðvar,
at ek væra ekki lítill maðr vexti, en sjá
skuluð þér þar stærri menn, ef þér
komit í Útgarð. Nú mun ek ráða yðr
heilræði. Látið þér eigi stórliga
yfir yðr. Ekki munu hirðmenn
Útgarða-Loka vel þola þvílíkum
kögursveinum köpuryrði. En at öðrum kosti hverfið
aftr, ok þann ætla ek yðr betra af at taka. En ef
þér vilið fram fara, þá stefnið þér
í austr, en ek á nú norðr leið til fjalla
þessa, er þér meguð nú sjá."
Tekur Skrýmir nestbaggann ok kastar á bak sér ok
snýr þvers á braut í skóginn frá
þeim, ok er þess eigi getit, at æsirnir bæðu
þá heila
hittast.
Frá íþróttum Þórs ok félaga hans
Þórr snýr fram á leið ok þeir félagar
ok gengr framan til miðs dags. Þá sá þeir
borg standa á völlum nökkurum ok settu hnakkann á
bak
sér aftr, áðr þeir fengu séð yfir
upp, ganga til borgarinnar, ok var grind fyrir borghliðinu ok lokin
aftr. Þórr gekk á grindina ok fekk eigi
upp lokit, en er þeir þreyttu at komast í borgina,
þá smugu þeir milli spalanna ok kómu svá
inn, sá þá höll mikla ok gengu þannig. Var
hurðin opin. Þá gengu þeir inn ok sá
þar marga menn á tvá bekki ok flesta ærit stóra.
Því næst koma þeir fyrir konunginn Útgarða-Loka
ok kvöddu hann, en hann leit seint til þeira ok glotti við
tönn ok mælti: "Seint er um
langan veg at spyrja tíðenda, eða er annan veg en ek
hygg, er þessi sveinstauli sé Öku-Þórr?
En meiri muntu vera en mér líst þú, eða
hvat íþrótta er þat, er þér
félagar þykkizt vera við búnir? Engi skal hér
vera með oss, sá er eigi kunni nökkurs konar list eða
kunnandi
um fram flesta menn."
Þá segir sá ,er síðast gekk, er Loki heitir: "Kann ek þá íþrótt, er e